De donkere kamer van Damocles

De donkere kamer van Damocles

WILLEM FREDERIK HERMANS

Bijdrage filosofie les Nico Adriaansstichting

In het kader van Nederland leest 2012

In het begin van de Duitse bezetting ontmoet de hoofdpersoon Osewoudt een officier die als tweelingbroer op hem lijkt. Deze officier instrueert Osewoudt tot allerlei verzetsdaden. Deze voert hij blindelings uit. Hij wordt door de Duitsers gepakt,bevrijd door de officier en wordt vermomd als verpleegster. Hij gaat door de linies en meldt zich bij de geallieerden. Hij wordt gevangen gezet en beschuldigd van verraad. Hij beroept zich op de officier die als twee druppels op hem lijkt Deze wordt niet gevonden. Osewoudt raakt wanhopig,vlucht en wordt op de vlucht neergeschoten.

Over Osewoudt wil de waarheid niet aan het licht komen. Osewoudt blijft in de baaierd van chaos en misverstand. De vraag is of het leven een bedoeling heeft.

Op pagina 280 lezen wij dat de mens stervelijk is en dat hij dat niet weten wil. Maar voor wie weet dat hij eenmaal sterven moet,kan er geen absolute moraal bestaan,voor hem zijn goedheid en barmhartigheid niets dan vermommingen van de angst. Waarom zal ik mij moreel gedragen als ik toch in elk geval de doodstraf krijg.. De filosofen dachten dat er verschil was tussen schuld en onschuld. We kunnen leren van Shakespeare in Richard de Derde. Wat gebeurt er als het koninkrijk van Richard op instorten staat en hij op het punt staat de beslissende veldslag te leveren. Hij slaapt en in zijn dromen verschijnen alle vrienden en familieleden die hij heeft laten vermoorden om op de troon te kunnen komen. Zij zeggen :wanhoop en sterf. Dat is alles wat ze zeggen. Wa nhoop en sterf.

De mens is alleen goed uit berekening,krankzinnigheid of lafheid. Zie pagina 309

Osewoudt wil niet dat genade geldt voor recht. Ik heb geen genade nodig. Als ik alles opgeofferd heb voor de goede zaak en het enige wat mijn deel wordt is genade,waarvoor heb ik dan geleefd Waarvoor moet ik dan nog verder leven??

Het gaat om een spannend goed geschreven boek. Kwaad wordt niet met goed vergolden. Het goede overwint niet het kwade . Er heerst chaos. Er zijn geen logische verbanden. HET VERHAAL LOOPT NIET GOED AF. Voortdurend misverstand overheerst. De lezer hoopt op een ommekeer. Er komt geen bevrijding .Osewoudt sterft in wanhoop. De dubbelganger doemt niet op. Een joodse vrouw laat niets van zich horen. Er staat niemand op die recht spreekt en doet.

Het leven van mensen is vaak onherroepelijk. Je hoopt op ommekeer,verbetering,oplossing. Er valt nauwelijks vast te stellen wat goed en kwaad zijn. Het leven is een aaneenschakeling van ongerijmdheden.

Onlangs verscheen er een studie over de liquidaties in de Tweede Wereldoorlog. Allemaal een beetje begrijpelijk maar niemand velt het oordeel over goed en kwaad. Een schot wordt gelost,het lichaam gedumpt. De lezer heeft met Osewoudt te doen. Soms hoop je op een happy end. Dat doet Hermans niet. Vanuit de bijbel heb ik geen antwoord aan Hermans. Ik denk aan de tragische geschiedenis van koning Saul. Hij wordt niet door God en profeet Samuel begrepen. Hij zwerft in het duister. Hij pleegt zelfmoord in de baaierd van chaos en misverstand.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.