Ds. Hans Visser

Miskotte Theoloog in de branding 1894-1976  | Herman de Liagre Böhl
Miskotte was een vermaard theoloog die we leerden kennen tijdens ons seminarie in 1965. Als de goden zwijgen,was het werk dat ons intrigeerde.Ik heb echter geleefd onder de inspiratie van A.A.van Ruler. Heel merkwaardig dat hij niet voorkomt in het boek over Miskotte. Miskotte raakte onder de indruk van Kohlbrugge. Van hem leerde hij dat de mens door en door zondig is maar buiten zich zelf om door Jezus van zijn zonden wordt gereinigd. Van Gunning leerde hij dat de bijbel Gods Woord is. Maar de bijbel was niet onfeilbaar.In de bijbel staan ook menselijke mythen en sagen. Miskotte betreurde het dat de natuurwetenschap tot een toetssteen van de waarheid werd gemaakt. Miskotte bewonderde Dostojevski. De grootinquisiteur maakte diepe indruk. Het ging er om het leven meer lief te hebben dan de zin van het leven. Karl Barth was de grote liefde van Miskotte God en mens moet je onderscheiden. God is God en de mens is mens. Christus is de bron van de kennis aangaande God. Alles wat een mens over God te weten komt is louter uit genade. Religie en geloof moet je onderscheiden. Religie is als activiteit van de mens te verstaan om een relatie met God te creëren. Geloof is wat de openbaring van God in een mens bewerkt. In Christus wordt de verloren eenheid met God hersteld. Dan is mens vanuit zijn oneigenlijkheid weer thuis bij God. In de kwalifikatie van Christus blijkt dat de verloren wereld wordt aangeraakt en begrensd door God DE mens veroordeeld in zijn verbondenheid met de zonde wordt opgericht als de nieuwe mens. Na de opheffing door God volgt de opheffing tot bij God. Het kruis van Jezus is de gestalte waarin de genade zich in deze wereld kenbaar maakt. Theologische kennis wordt niet verkregen vanuit natuur of rede. Barth en Miskotte verwerpen de christelijke staat. Maar de staat moet wel afspiegeling zijn van het Koninkrijk van God. Ook raakte ik zelf onder de indruk van Miskottes werk over Job. Gods wegen zijn onkenbaar. God was de verborgene achter het onweer God is verscholen God openbaart zich loodrecht van boven. Ook Kafka hield Miskotte bezig. Joseph Kuuit het Proces van Kafka doet vergeefse pogingen om zijn vermeende misdaad te achterhalen. K. in het Slot van Kafka probeert vergeefs in contact te komen met zijn opdrachtgever op een mysterieus kasteel. Beiden gaan dood. Beroemd is Miskottes werk: Edda en Thora. In het heidendom draait alles om de Chaos als oorsprong en eindbestemming. Het Oude Testament is gericht op Gods schepping tot aan de voleinding in het Koninkrijk van God. Heidendom is de sacralisering en legitimering van het bestaande. Het jodendom is de opstand daartegen uit naam van gerechtigheid. Heidendom is de verering van het Noodlot, jodendom is de koestering van de relatie, het verbond, de ontmoeting. Het heidendom is de grondvorm van het natuurlijk bestaan, het komt voort uit de natuurlijke bodem van ieders ziel. Het jodendom beschikt door de dagelijkse omgang met de Thora over een impliciet geloof, namelijk een automatisch vertrouwen in de enige verborgen God en is daarmee antiheidens. In 1945 wordt Miskotte door een ramp getroffen. Zijn vrouw en een dochter komen om het leven bij een voedselvergiftiging. Dat was een harde klap voor Miskotte die toch altijd last had van manische depressie. Hij overleefde het en kon zijn theologisch werk voortzetten. In zijn boek “Als de goden zwijgen” vertolkt hij de centrale gedachte dat het Oude Testament de kerk een tegoed biedt. Gods Woord komt als verhaal tot ons. Miskotte introduceert de vierde mens, die dominant is in de hedendaagse westerse cultuur, de vierde mens gelooft nergens meer in. De wereld van de vierde mens laat zich kenschetsen als postmoderne opvatting van het bestaan: alle grote verhalen, alle waarden, alle idealen blijken leugens te zijn, inclusief het verhaal van de vrijheid van de mens. Tegen een achtergrond van massieve stilte heeft Israël het Woord van JHVH ontvangen. Voor wie zich gevangen voelt in de diepe stilte van het niets kan de mare van het Oude Testament verlossing brengen. Miskotte is een boeiend theoloog. Hij heeft me niet doen bekeren. Ik blijf aanhanger van van Ruler. God is de Schepper. Zijn plannen zijn niet de onze. Zijn wegen zijn niet onze wegen. Gods Woord komt uit Gods mond en keert niet vruchteloos tot Hem terug. God is in de stilte, de verschrikking, de dood. Maar Zijn Woord is vlees geworden in de unieke mens Jezus, die de Christus is.

Ernst Hirsch Ballin

De ideologie van het nationaal socialisme ontneemt medemensen de grond van hun bestaan. Volgens Titus Brandsma ziet de mens in en door en met God zich verenigd met alle andere mensen. De nazi-ideologie ontkende de gelijkwaardigheid van mensen en ging uit van een superieur gewaand eigen volk.
Marktwerking ordent niet maar behoeft ordening.
Rechten van de mens spelen in het complexe spanningsveld van samenlevingen die niet homogeen zijn en die mensen omvatten die onderling verschillend zijn.
Goed migratiebeleid vergt juist differentiatie, onderscheid naar redenen voor komst en mogelijkheden van terugkeer, en een afstemming van juridische kaders op die verscheidenheid. . Noch iedereen is welkom, noch grenzen dicht kan tot iets goeds leiden.

De aanmatiging van superioriteit en de angst voor de vreemdeling hebben elkaar steeds weer versterkt. De erkenning van de ander als subject in zijn of haar waardigheid duldt geen uitsluiting. Wat moet worden afgewezen en bestreden is de kijk op medemensen die de ander tot een ding reduceert, slechts van betekenis wegens zijn producief vermogen, als verlener van seksuele diensten of als pion die in gewapende strijd wordt geofferd in ruil voor een valse belofte van geneugten na de dood.

Thomas Moore en Erasmus stonden aan de wieg van een christelijk humanisme,dat gekenmerkt werd door religieuze verdraagzaamheid en een rationele benadering van maatschappelijke vraagstukken.
Recht en rechtvaardigheid zijn voor mensen herkenbaar in de persoonlijke ervaring. De paus zei in 2009 dat inzet voor rechtvaardigheid versterkt wordt door liefde voor de medemens zonder onderscheid.
De staat berust als het ware op een verbond dat de mensen met elkaar sloten om in vrijheid te leven en hun conflicten niet door geweld mar door het recht te laten beslechten.
Reeds Kant begreep dat eigenbelang nastreven ten koste van anderen helemaal geen vrede kan brengen.
Hopen is vertrouwen hebben.
Dit boek van Hirsch Ballin is de moeite waard. Het geeft een duidelijk inzicht in onze rechtsstaat.

Henk Oosterling

Net als in het Boeddhisme staat bij Nietzsche het lijden centraal. Wat de mens vreest is niet lijden maar de zinloosheid ervan. Sartre heeft duidelijk gemaakt dat we onze verantwoordelijkheid moeten nemen voor alles wat er op de wereld gebeurt. Er was geen ontsnappen aan, vluchten kon toen al niet meer. Vrijheid, stelt Sartre, is wat je doet met wat je is aangedaan. Integratie wordt concreet gerealiseerd door goede educatie, heldere communicatie en serieuze participatie.

Het Japanse kind is totaal afhankelijk van de moederliefde. Bij het bereiken van de leerplichtige leeftijd wordt deze abrupt ingewisseld voor maatschappelijke codes, waar men zich rigide naar moet richten. Japanners nemen altijd beslissingen met het oog op de harmonie van de groep waar ze bij horen. Suzuku ziet ZEN als een universele houding, d.w.z. als een levenshouding die voor iedereen in alle culturen over de hele wereld bereikbaar is. Zen is niet in actieve zin nihilistisch. Zen is niet als een anorganische rots of als een lege ruimte, ZEN is een levende werkelijkheid. NIRVANA wijst op het uitgeblust worden van de begeerte, waardoor het lijden teniet wordt gedaan en het zelf genezen is van de drie ziekten van het Boeddhismje: wellust, wraak en waan. Schopenhauer verwerkt boeddhistische inzichten in zijn filosofie. Nietzsches belangrijkste strijdpunt met het christendom blijft het ressentiment, van wrevel en wrok tot wraaklust, die in het Boeddhisme juist als een van de drie vergiften wordt aangemerkt. Volgens Oosterling heeft hij met zijn trainingen iets minder fataals op het oog, niet doodsdenken maar het diferentiedenken geeft de beslissing , vanuit het besef dat ik er als een ander mens uit kan komen. Voor Japanners is alles bezield.  Eeuwigheid en vergankelijkheid sluiten elkaar niet uit maar schuiven als dagelijkse schijnheiligheid in elkaar. Het is de vraag of Oosterling gelijk heeft als hij stelt dat jodendom en christen dom het aardse leven met zijn lijden ontkennen en het echte leven situeren in een hiernamaals. +In het Boeddhisme worden het ego en de wil vernietigd. Waar geen wil is, is een weg.

Het boek van Oosterling is zeer de moeite waard. Het valt nauwelijks samen te vatten. Maar hij brengt Oost en West met elkaar in contact. Hij zoekt naar verschillen en overeenkomsten.

in het kader van Nederland Leest

De roman speelt zich af in Chili na de coupe in 1973. De hoofdpersoon is Irene. Deze vrouw is zich van geen kwaad bewust. Ze handelt altijd te goeder trouw. Het verhaal wordt steeds spannender. Na een aanslag op haar leven weet Irene met haar Francisco in vermomming te ontsnappen. Hun vluchtpoging slaagt. Ze heffen de leidraad aan: we zullen terugkeren. We zullen een aantal passages met elkaar lezen. We maken een wandeling door het boek. Jose maakt zich geen zorgen over zijn eigen veiligheid. Hij verwijt zijn Schepper dat zijn geloof zo zwaar op de proef werd gesteld: als de goddelijke liefde echt bestond, leek zoveel menselijk leed een scherts. Beatriz was de echtgenote van een vermist persoon geworden. Eusebio was een radikaal. De ideologie van de radicalen in die tijd was in een paar woorden samen te vatten: vrienden helpen, vijanden dwars zitten en in alle andere gevallen recht doen. Irene is eerst verbonden aan de officier Gustavco Morante. De liefde verdiept zich niet. Irne besluit er rustig op los te leven zolang dit kon. Belangrijk persoon is Evangelina, een begaafd maar eigensoortig persoon. Ze kan veel betekenen voor anderen. Het leger doet een keer een inval. Zij verzet zich met kracht maar wordt later gearresteerd. De militaire machthebber brengt haar om het leven. Irene en Francisco zullen later haar lijk in een mijn vinden. De broer van Francisco pleegt zelfmoord en wordt begraven. De plechtigheid verloopt rommelig. De mensen hadden nooit nagedacht over wat er bij de dood te pas komt. Zoals alle mensen die het leven beminnen hadden ze het gevoel gehad onsterfelijk te zijn.

Jarenlang heerste er in Chili een autoritair regime. Zwijgzaamheid was de vuistregel om te overleven. De rijken leefden achter hoge muren. De armenwijk werd aan het oog onttrokken. Het was onmogelijk armoede uit te roeien daarom was het verboden erover te spreken. Irene twist met Beatrizs. Irene verzucht dat er iedere dag meer arme mensen zijn. Beatrix vindt dat gezeur. De mensen willen niet werken. Ze zijn slappelingen.  Irene antwoordt: er is niet genoeg werk voor iedereen. De kardinaal van RK bemiddelt en probeert een uitweg te vinden voor de kritische burgers. Hij moet uiterst voorzichtig en afstandelijk opereren.

Stukken ter voorlezing: 315, 361, 372, 399, 436

Koers houden in een tijd van ontwrichting

Bas de Gaay Fortman

De Gaay Fortman schreef een studie over Moreel Erfgoed. Het is een aantrekkelijke studie over belangwekkende zaken soms iets te breedvoerig maar niet vervelend.

We maken een wandeling door deze studie. Jelle Troelstra zei eens: ”Mijn probleem met de christelijke partijen is niet dat ze christelijk zijn maar dat ze het niet zijn”. Belasting betalen stuit op weerstand als mensen weten dat anderen die plicht ontlopen of zelfs ontduiken. Nederland blijkt al jarenlang buitenlandse bedrijven mogelijkheden te bieden tot het ontlopen van belastingplicht. Volgens Willem Witteveen moet de wet als kunstwerk een zinvolle ordening scheppen bij de makers en gebruikers van de wet. Centraal stelt hij tien geboden voor de wetgever,uitgewerkt vanuit filosofische beschouwingen en voorbeelden uit de werkelijkheid :algemeenheid, openbaarheid, vooruitzien, begrijpelijkheid, samenhang, redelijke verwachtingen, duurzaamheid, hanteerbaarheid, autonomie en regelgeleid gedrag. Maar wie nu de wereld bekijkt, ziet hoe slecht juist de velen af zijn voor wie geen recht en orde is. Wat vluchtelingen en migranten veelal gemeen hebben, is een staat die faalt in het scheppen van orde en recht. Vaak regeert de tirannie. Dictators houden zich met steun in het zadel. Burgers zijn rechteloos en mensenrechten worden flagrant geschonden. Recht met een hoofdletter R staat dus voor bescherming van mensen in hun persoon, bezit, afspraken, vreedzame regeling van belangentegenstellingen en rechtvaardige oplossing van conflicten en dat alles als weerslag van gerechtigheid. Kafka beschrijft Josef K. een door het recht vermalen en tot wanhoop gedreven mens. In diens zoektocht naar recht stuit hij louter op misvorming van recht door kwade bedoelingen, onwil en bureaucratie. Rechtvaardigheid betekent een ander niet schaden, eerbaar leven en ieder het zijne geven. Gerechtigheid wordt steevast in verband gebracht met de noden van de armen, weduwen en wezen. Hun noden scheppen recht. Dat geldt ook voor de slaven.

De vorst is er voor de onderdanen, de onderdanen zijn er niet voor de vorst. Boven de ingang van de Rechtenbibliotheek in Harvard staat geschreven: De zetel van het recht ligt aan Gods hart, minder mag er niet van worden gezegd.

De Duitse bondskanselier pleitte voor principiële erkenning van ieders menselijke waardigheid waarop burgers elkaar behoren aan te spreken (m.b.t. het vluchtelingenbeleid). De Koran leert ons: in godsdienst past geen dwang. REEDS IN 1835 waarschuwde A.de Toqueville voor democratie als tirannie van de meerderheid. De meerderheid respecteert en beschermt minderheden. De profeet Nathan bezoekt koning David als deze de vrouw van Uria heeft ingepikt en Uria heeft laten omkomen in de oorlog. Nathan vertelt van een rijke man die in plaats van een rund of lam uit zijn eigen kudde te slachten het enige ooilam van een arme afpikt, David ontploft en wil deze man ter dood brengen. Maar dan zegt Nathan: Gij zijt die man. Dat is nog eens moreel erfgoed dat relevant moet blijven.

Gerard Koolschijn stelde uit de dagboeken en brieven een boek samen dat handelt over leven en werk van Herman Hissink.Herman Hissink was gedurende zijn werkzame leven leraar van het s’ Gravenhaags Christelijk gymnasium.Ik was leerling van dit gymnasium en leerde Hissink kennen.Hij spande zich in voor de school door de organisatie van toneelstukken en hij nam op zijn vakanties talloze oudleerlingen mee. Zelf deed ik eenmaal aan een toneelstuk mee en bezocht met Hissink een aantal Grieks eilanden.Hissink was een voorbeeldig leraar. Zelf was ik een leerling die moeilijk uit de knop kwam.Ik was een laatbloeier.Ik was afkomstig uit een milieu dat niet beschikte over boekenkasten. Ik kon Hissink vaak niet helemaal volgen.Hij was grondig op de hoogte van de Nederlandse litertuur. Pas in de hoogste klassen ontdekte ik Henriette Roland Holst die mij aansprak door haar religieus socialisme.Ik hield daar een spreekbeurt over. Ik was lid geworden van een debatingclub waar ik lezingen hield over pacifisme. Eigenlijk durfde ik niet mee te doen. Na de voltooiing van het gymnasium hield ik contact met hem.Enige malen bezocht ik hem en schreef hij soms brieven.Later in mijn leven kwam ik meer tot bloei. In 1961 verzocht hij mee te gaan naar de Griekse eilanden. Dat werd een onvergetelijke reis. Uit het boek van Gerard Koolschijn maak ik opdat ik toch meer met hem verbonden was dan ik dacht. Hissink was grondig op de hoogte van wat in de natuur leefde. Volgens Hissink maakt het onzichtbare en onverklaarbare al het zichtbare belangwekkend.Het occulte boeide hem. Hij interesseerde zich voor de grens tussen normaal en paranormaal. In mijn studententijd liep ik college bij Tenhaeff die ons binnen leidde in de wereld van de parapsychologie. Ik heb daar veel van opgestoken. Hier was verwantschap met Hissink die we nooit besproken hebben. De sterrenhemel is volgens Hissink onaantastbaar in zijn majesteit. Het heelal vindt hij onmenselijk, even ondoorgrondelijk als zijn Schepper. Hij vraagt zich af wat wij te zoeken hebben in de absurde chaos van miljarden sterren Hissink herkent zich meer in de hommel die honing zoekt. Het heeft Hissink bedroefd dat radio en TV de mond hebben gesnoerd van Jesaja en Jezus. Jezus is teleurgesteld als de joden niet bereid zijn zich te bekeren om de tijd vol te maken. Hij besluit voor zijn volk boete te doen. De apostel Paulus was teleurgesteld over de mens die geneigd is niet om te zien naar zijn naaste. Sarte zegt vele eeuwen later dat de medemens de hel is. Hissink sluit zich aan bij Berdjajev die schreef dat hij altijd een geheim om zich heen voelt. Zonder dat geheim dat hij God noemt vindt hij het leven banaal. De joods-christelijke godsdienst rekent af met het eeuwige rad van geboorte en dood, gelooft niet in het karma maar hecht zich aan de pelgrimstocht naar de stad van God, tot alles is geschied. Hissink herinnert zich de woorden van Jesaja: elke laars die dreunend stapt, elke mantel met bloed bevlekt zal verbrand worden want een Kind is ons geboren en men noemt zijn naam Vredesvorst. Chaos vindt Hissink een van de oerthema’s van de theologie. Zelf ben ik later in mijn leven aan de hand van Teilhard de Chardin de wereld van de evolutie betreden. Later ontdekte ik de chaos die ook door God geschapen is. Dat heeft in mijn leven zeer bevrijdend gewerkt. Dank aan Hissink. God blijft onontraadselbaar Er is volgens Hissink geen enkele reden om aan het bestaan van God te twijfelen. Je hoeft maar naar een vlinder te kijken. De schepping is nog niet af. De mens moet aan de voltooiing werken. Dat wil zeggen naar vrede streven.  Niemand weet waarom er een kosmos is. Het ik van de mens is niet te doorgronden. Volgens Hissink moet er Iemand zijn geweest Die met enorm plezier heeft geschapen, ongelooflijk vindingrijk, vaak liefde vol, met oneindig rijke patronen. Hartverwarmend is Hissinks citaat van Rosa Luxemburg: wat ben ik blij dat ik me op botaniseren heb gestort, met al mijn geestdrift, mijn hele ik. Dat de wereld en de partij van me afvielen en slechts die ene hartstocht me vervulde, dag en nacht: dwalen door de voorjaarsvelden, armen vol planten verzamelen.

Volgens Hissink mag je pas agnost worden een dag voor je dood. Tot zolang is het vechten aan de Jabbok: ik laat u niet los tenzij Gij mij zegent(de woorden van Jacob tot God). Voor Hissink bestond er geen conflict tussen geloof en wetenschap, schepping en evolutie. Beide lopen parallel als treinrails op het doel af.

Hissink was vol van Paulus woorden in Romeinen 8:God is liefde. Hissink staat stil bij de relatie met mij Hij zegt dat er vroeger iets tussen hem en mij was dat tot ontwikkeling had moeten komen. Dat herken ik. Ik kwam niet uit de knop. Hij herinnert aan het toneelstuk over het leven van Leeghwater. Als dertienjarige had ik bezwaren tegen het spelen van een gebed. Dit kon ik mij niet meer herinneren. Hissink refereert ook aan de onvergetelijke tocht in Griekenland. Op het eiland Tinos liepen we door een rivierbedding. Boven ons hingen de takken vol moerbeien. We lesten onze dorst. Ik zag bloedrood van het sap.

Alleen in het licht van de eeuwigheid krijgt een mensenleven zin. Als dat licht ontbreekt dan acht Hissink al zijn werk als niets dan drek. Romeinen 8 vertelt ons dat de natuur in barensnood is, reikhalzend uitziend naar de verschijning van de kinderen Gods.

Gerard Kolschijn laat ons een indrukwekkend boek na over Hissink waarvoor dank aan hem.

Na mijn dissertatie ben ik altijd geinteresseerd in de stad. Daarom las ik het boek van Meeuwisse met grote interesse. Het enig jammere vind ik dat ze te weinig aandacht schenkt aan de dropouts in de stad.Ze zet uiteen dat het juist de rol van het onbewuste ervoor zorgt dat menselijke keuzes veelal niet zijn gebaseerd op rationele, gecalculeerde inzichten.Integendeel:de keuzes die mensen maken worden vaak beinvloed door allerlei trivialiteiten in de directe omgeving. De rol van het onbewuste heeft een prominentere plaats in het menselijk functioneren. Onbewust opgeslagen informatie,kennis waarvan men zich niet bewust is,is onze gids bij alledaagse handelingen. Meeuwisse meent dat de stad als denkbeeld verwijst naar een denkbeeld dat burgers hebben over de relatie tussen de gebouwde stad-de stedelijke inrichting-en stadscultuur,de sociale en economische texturen in de stad. Huisvesting,wonen en de leefomgeving zijn van invloed op de mate van sociaal-economische zekerheid. Zij citeert de architect Rossi die vindt dat de inrichting van de stedelijke ruimte een politieke daad is,waarmee verschillende territoria in de stad van elkaar worden gescheiden. Volgens Sennett komt de scheiding van territoria in de stad niet tegemoet aan het stimuleren van de ontmoeting tussen verschillende klassen,generaties en etniciteiten. Daarmee verwijst Sennett naar de relatie tussen gebouwde omgeving,sociale inclusie en sociale cohesie. Micha de Winter wijst op de relatie tussen empowerment/zelfredzaamheid,sociale inclusie en sociale cohesie. De stad,de buurt waar volwassenen wonen en de straat waar kinderen opgroeien draagt bij aan socialisatie. We maken onderscheid tussen de harde stad,de gebouwde omgeving en de zachte stad,de stadscultuur in termen van de sociale ruimte en het gedrag. Elk mens verlangt ernaar om veilig en beschermd te kunnen wonen. Een woning verankert de mens in de ruimte,de woning is een uitvalsbasis naar de rest van de wereld. De stad als omgeving is een sociaal fysiek ding dat gedrag entameert waarbij culturele,economische en politieke zaken net zo goed van invloed zijn. Cultuur is een verzameling van oplossingen voor gedeelde problemen van externe aanpassing en interne integratie.
Volgens Jacobs moet een veilige straat aan drie belangrijke eigenschappen voldoen:er moet een duidelijke afbakening zijn tussen de openbare ruimte en de priveruimte.Er moeten ogen op straat zijn ,ogen van de natuurlijke eigenaren van de straat,ogen die reguleren en het gedrag van mensen in de straat leiden. Een straat moet een vrij continue stroom van gebruikers hebben.
Volgens Hannah Arendt is de angst om contact maken met anderen gebaseerd op een gebrek om in de wereld te willen leven. Het publieke vertegenwoordigt veeleer de definitieve,hoogst mogelijke vorm van prestaties,.Zij gaat in op anonimiteit die ervoor zorgt dast er een gebrek is aan een gedeeld verhaal.Dat betekent dat het stedelingen uitnodigt de eigen identiteit te overstijgen-we zijn allemaal mensen-door te kijken naar anderen op straat en te handelen. Bewoners verschaffen zich een beeld van de sociale omgeving door al wandelend de woningen,tuinen en automerken te monstreren . Bij het wandelen in de buurt bekijken bewoners de levensstijl van anderen en vergelijken zij zich zelf met hen.
Meeuwisse haalt Freud aan. Deze meent dat de menselijke identiteit is gebouwd op basis van conflikterende gevoelens,het is een wankel evenwicht, want het EGO is als drager van identiteit altijd onderworpen aan de machten van het ES(het onbewuste)( en het SUPER EGO)het geweten.
Meeuwisse staat stil bij de Sociale Vernieuwing van Rotterdam. Daarbij ligt de nadruk op scholing,versterking van de sociale cohesie en het tegengaan van verloedering en vervuiling van de woonomgeving,door bewoners meer te betrekken bij de stedelijke ontwikkeling in de wijk.We spraken reeds over de stad als denkbeeld.Wij doen onderzoek naar de mentale kaarten en mentale constructies in de hoofden van stedelingen,die zij ontlenen aan vorm,betekenis,gebruik,relaties en transformaties die in de stad zijn waar te nemen. De mentale constructies over de stad komen tot stand door informeel leren. Die informele kennis slaan we op in ons geheugen.Dat verschilt van de informatie die we opslaan als we formeel leren. Mentale beelden doemen in de geest op als een vis die uit het water springtDe relatie tussen stad en stadscultuur is te verklaren aan de hand van mentale processen in de hoofden van stedelingen
We vergaten te vermelden dat deze studie wordt ondersteund door talloze fotos uit steden om de gedachtengang van de auteurs e.a. te ondersteunen.Indrukwekkend in dit boek is de worteling van de stad in ons brein.

Verander nu voor het klimaat alles verandert

NO TIME

Eenmaal uitgestoten in de dampkring blijft CO2 honderden jaren soms nog langer hangen terwijl de hitte wordt vastgehouden. Ons economisch stelsel en ons planetenstelsel staan met elkaar in oorlog. We staan voor de grimmige keus:alles in de wereld laten veranderen door de ontwrichting van het klimaaat of zo ongeveer alles aan onze economie veranderen om aan dat lot te ontkomen. Het kapitalisme wint.De noodzaak van economische groei wordt als excuus gebruikt om klimaatactie uit te stellen. De marktlogica met haar ethos van dominantie en felle concurrentie legt de klimaatverandering lam,. Wat we moeten doen is de invoering van basisinkomen voor iedereen,herschrijving van het handelsrecht en de erkenning van de rechten van inheemse volkeren. Klimaat onderhandelaars zijn ondergeschikt aan het handelssysteem.

Toen China de op steenkool draaiende werkplaats van de wereld werd werd het ook de schoorsteen van de wereld. Wat in ons vermogen ligt is minder consumeren. Minder consumeren betekent een verandering in de hoeveelheid energie die we feitelijk gebruiken:hoe vaak we de auto pakken,hoe vaak we het vliegtuig nemen,of ons voedsel moet worden ingevlogen Boerenmoeten letten op energiezuinige productie. We moeten streven naar goedkoop openbaar vervoer en schone lightrailverbindingen. We bouwen compacte steden met een hoge bevolkingsdichtheid,veel fietspaden voor de fietsers.We moeten streven naar een werkweek van 3 of 4 dagen .We moeten een vangnet maken waardoor de basisbehoeften van iedereen worden gedekt:gezondheidszorg,scholing,voedsel en schoon water. Het bedrijfsleven moet streng gereguleerd worden,er moeten hogere belastingen komen voor vermogenden,privatisering terugdraaien. In 2013 kozen de inwoners van Hamburg ervoor dat voorzieningen voor elektriciteit,gas en verwarming weer onder controle van de gemeente kwamen. Ruwweg zijn de 500 miljoen rijksten verantwoordelijk voor ongeveer de helft van de mondiale emissies.

Als mensen ter plaatse zelf eigenaar zijn van de windmolenparken en meedelen in de winst dan zullen we er voorstander van zijn. Let op integrtatie van bomen en struiken in akkers en weilanden,bevloeiingssystemen op zonneenergie die het water direct naar de plantenwortels brengen. . Helaas leven we allemaal in het verhaal dat met koolstof is geschreven. Henry David Thoreau schreef eens:de aarde waarover ik loop is geen dode willoze massa.Het is een lichaam dat een geest heeft,biologisch is en wordt beinvloed door de geest.

Naomi stelt aan de orde dat er mensen waren als Branson die plechtig beloofde 3 miljard te spenderen aan het ontwikkelen van biobrandstoffen als alternatief voor olie en gas Bill Gatres deed ook beloften om groen te laten overwinnen. Maar zij bleven toch daarnaast de olieindustrie steunen. Omstreeks 2006 zij er jonge Engelsen die zich verzetten tegen schaliegaswinning en uitbreiding van luchthavens. Vulkaan uitbarstingen kunnen bijdragen aan sterke daling van neerslag. Dodelijke droogten volgen. . We hebben geleerd dat we het grootste deel van onze voorraden aan fossiele brandstoffen in de grond moeten laten zitten. Regeringen zouden bereid moeten zijn om experimenten met klimaatverandering te financieren. Het kapitalistische systeem moet zich gedwongen voelen niet-kapitalistische samenlevingen te aanvaarden. Laat regeringen mensen steunen die dagelijks strijd leveren om hun bossen,bergen en rivieren te beschermen. Mensen moeten hun konfrontatie met bulldozers en kolenvrachtwagens aan gaan.Water is leven,geld kun je niet eten,er zijn grenzen. De Nigerdelta werd leeggepompt.Grond,water en bevolking werden geminacht. Afval water werd geloosd in rivieren en zeeen . Kostbare drinkwaterbronnen verzilten. De multinationals wilden altijd geld besparen.Gas dat gebruikt had kunnen worden voor elektrici werd afgefakkeld. Enorme werkeloosheid, geen elektriciteit en stromend water. Tegen de ecolologische oorlog van Shell kwamen mensen in opstand. De teerrzanden van het Canadese Alberta werden uitgebuit. Er is een tomeloze dorst om overal te boren. Pijpleidingen geven ernstige milieuschade aan inheemse volkeren.De olieleidingen eindigen in steden waar de gekleurde bevolking de ernstigste gevolgen ondervindt. Er waren altijd artsen die toename van kanker constateerden.Er werd niet geluisterd.De BP ramp in de golf van Mexico was ongekend.BP vond winst belangrijker van voorzorgsmaatregelen. Tonnen liters olie rusten op de bodem van het water. Mensen demonstreerden met spandoeken:olie is dodelijk,we hebben het morele recht om nee zeggen,houd onze oceanen blauw,onze manier van leven is niet te koop, olie kan ik niet drinken. In Brits Columbia is de zalm de levende verbinding tussen al die waterwegen.Aan de fossiele brandstof industrie moet alle macht ontnomen worden als we de klimaatcrisis tegen willen gaan.. Wat is democratie eigenlijk als het niet inhoudt dat men gezamenlijk kan besluiten om iets te beschermen waarzonder men niet kan leven. Het CO2 gehalte liergt niet. Dat gehalte vertelt ons dat uitstoot nog steeds stijgt.Elk jaar stoten we meer broeikasgassen uit dan het jaar daarvoor en degroei gaat elk decennnium verder. Deze gassen zullen nog generaties lang warmte vasthouden,waardoor de wereld steeds warmer,hongeriger,dorstiger en bozer wordt.

De studie van Naomi Klein is beklemmend. We worden geconfronteerd m,et honger,dorst,vervuiling,onleeefbaarheid en ondergang. De ernst van de klimaatcrisis is tot velen doorgedrongen. Wij kennen in ons land het gasprobleem van Groningen. We hebben van het gas geprofiteerd.Maar aardebevingen hebben huizen ernstig beschadigd.Uit onderzoek blijkt dat we altijd alleen maar het profijt hebben laten gelden. Inheremse volken in Brazilie,Canada,Afrika en Australie lijden onder de klimaatkrisis. We zullen krachten moeten leren bundelen. Ik voel me vaak machteloos.Minder autorijden,minder in het vliegtuig,zuinig zijn met energie,etc./Naomi Kleinluidt de noodklok en wil ons wakker schudden. Er is geen tijd meer voor uitstel. Het kapitalisme nekt ons. Het moet toch mogelijk een ander type maatschappij te scheppen. Basisinkomen,eenvoudige levensstijl,groen denken en zijn. Luisteren naar Piketty etc. Een andere wereld.

In de naam van God, over religie en geweld

Men neemt klakkeloos aan dat religie van zichzelf gewelddadig is. Voor kerkvader Augustinus was religie een persoonlijk contact met de transcendente aanwezigheid die we God noemen. Omstreeks 9000 jaar voor Chr. produceerden de boeren in het Oostelijk Middellandse Zee gebied wilde granen wat de bevolking deed toenemen. Maar de boeren hadden het niet gemakkelijk:onvruchtbaarheid,droogte en hongersnood. In India geloofde men dat het geheel van daden(karma) van invloed was op het volgende bestaan. Het Boeddhisme leerde dat moreel goed niets anders was dan een leven voor anderen. In China leerde Confucius de gouden regel:wat gij niet wil dat u geschiedt doe dat ook een ander niet. Hij was vredelievend. De Cappadoziers leerden dat God een goddelijke,ontoegankelijk essentie(ousia)God bezat die buiten het bereik van de menselijke geest stond. God maakte de ousia kenbaar door drie manifestaties(hypostases): de VADER,de LOGOS(de mens Jezus) en de GEEST. Jihad is de continue strijd tegen ons egoisme. Soms kan jihad uitlopen op vechten. De Koran instrueert de gelovige geen wraak te nemen maar te vergeven en te verdragen. Op aggressie moet met barmhartigheid en geduld worden gereageerd. Helaas gingen de kruistochten gepaard met antisemitisme in Europa. Kruisvaarders werden vergeleken met wandelend kloosters.. De kruisvaarders waren psychotisch van langdurige angsten en ondervoeding. De straten in Jeruzalem stroomden vol met bloed. Moslims hadden nog nooit zo’n bloedbad meegemaakt. Toch moesten de kruisvaarders leren met de moslims als buren samen te leven. Saladin die de kruisvaarders verdreef nam geen wraak.

De verovering van Amerika gong gepaard met ongekend geweld. Bevolkingen werden gehalveerd. Vreselijk ziekten als pokken die de blanken meenamen velde grote aantallen mensen. De kolonisatoren waren wreed. De Spaanse inquisitie was meedogenloos tegenover joden en moren. Religie was voor Luther een persoonlijke zaak. Maar tegen de dopers werd meedogenloos opgetreden. Ook Calvinisten traden op met venijnige en satirische plakkaten tegen de katholieke mis. Cromwell was ervan overtuigd dat God de gebeurtenissen op aarde stuurde en de Engelsen had uitverkozen als zijn nieuwe uitverkoren volk. Locke was van mening dat religie een kweestie was van een persoonlijke zoektocht en als zodanig niet kon gestuurd worden door de regering.

In Amerika werden de Christenen niet zozeer geleid door de vreedzame Jezus maar door oorlogszuchtige taal van het Oude Testament. De Quakers hebben wreedzaamheden altijd veroordeeld. De onafhankelijheidsverklaring van de VS(1776) was gebaseerd op de gedachten van Locke over mensenrechten:leven ,vrijheid en bezit en de verlichtingsidealen van vrijheid en bezit. Gewetensvrijheid was van groot belang. Religie was een individuele menselijke activiteit die niet vermengd mag worden met politiek. De overheid laat religie met rust. De Franse Revolutie werd ingeleid door gebrek aan voedsel en werkeloosheid. De Fransen leggen de souvereiniteit bij het volk en erkennen de vrijheid van denken,eigendom en meningsuiting. De Katholieke Kerk werd ontmanteld. Vele priesters werden vermoord. De kerk had altijd samengeheuld met de aristocraten. De verklaring van de rechten van de mens werd een politiek evangelie. Robespierre stichtte veel geweld.

In Engeland sloeg de armoede toe. Dickens beschrijft de stad als een hel:de arbeiders leefden in miserabele armoede en hadden alleen waarde als werktuig.

De Indianen in Amerika waren achterlijk en moesten worden uitgeroeid. In de VS van de 19^e eeuw werd de uitslag van oorlog bepaald door moderne wapens en niet door God. Tekenend voor de relatie tussen joden en palestijnen was 1967 toen de huizen van 619 palestijnen werden platgewalsd.Het stadsdeel werd gerekend tot Jeruzalem in bezit van de Israeliers.

Aangetoond is dat er geen verband bestaat tussen het palestijns zelfmoordterrorisme en islamitisch fundamentalisme of welke religie dan ook. De zelfmoordaanslag is een politieke reactie op een militaire bezetting. De terroristen van 11 september beschouwden zich religieus maar handelden in strijd met de waarden en normen van de Islam. Gods barmhartigheid gold niet langer.

Karen Amstrong stelt dat mensen vaak hun boodschap vergeten en handelen uit politieke motieven. Christenen behandelden Indianen als Amelekieten uit het OT en conservatieve moslims in Iran zien de VS als kind van Satan.

Door grondig onderzoek heeft Amstrong aannemelijk gemaakt dat de godsdiensten niet de bron van geweld zijn. De heilige boeken kennen passages met veel geweld. Maar toch zijn mensen als Confucius,Jezus,Ghandi geweldloos. Mohammed is niet gewelddadig wraakzuchtig. Hij was langdurig politiek leider en nam deel aan oorlogshandelingen. Hij kende grenzen. Saladin nam nooit wraak op de kruisvaarders die de beest uithingen. De barmhartige God van de joden,moslims en christenen speelt en bescheiden rol helaas.Veel gelovigen beroepen zich ten onrechte op religieuze tradities om hun geweld goed te spreken dat voortvloeit uit politiek.

Het boek trok mijn bijzondere aandacht omdat het gaat over een zendeling die met zijn vrouw en vier kinderen uitgezonden werd naar Kongo.Zelf bracht ik als zendeling met ons gezin op het Indonesische eiland Sulawesi acht jaar door. Je gaat dus vergelijken. Hoe zouden mijn eigen kinderen en hun moeder achteraf reageren op deze periode. Daar is vaak weinig over bekend. In het boek van Kingsolver wordt de wereld beleefd en weergegeven door de moeder en haar kinderen,van wie er een komt te overlijden. Dat maakt het boek eigensoortig en boeiend. Van de man horen we eigenlijk niets. Hij is nog zendeling van een vervreemde wereld. Hij is slecht voorbereid en begrijpt de Kongolezen niet. Hij citeert te pas maar vaak te onpas uit de bijbel. Hij is een tragisch figuur die in het boek niet goed uit de verf komt. Het christendom in het boek doet je ernstig vervreemden. Het begon mij te irriteren. Maar toch later in het boek ga ik de belevingswereld van moeder en kinderen beter verstaan. Ik weet nog van mijn kinderen hoe zij omgingen met mededelingen van kinderen afkomstig uit militaire kringen die mij minder goedgezind waren. Zij vertelden aan mijn kinderen dat hun vaders mij het land uit wilden hebben. Mijn kinderen waren wijs door geen debat op te starten. Moeder ging bijna dood. Ik had alle mogelijke medicijnen toegediend. Ik had overleg met de verpleegkundigen(een dokter ontbrak).Ze zagen de toestand somber in. Plotseling zei een van hen:in die en die kast hebben we koorts dempende medicamenten. Deze werden toegediend en mochten gelukkig uitkomst geven. Het boek van Kingsolver geeft een goed inzicht in de politieke,maatschappelijke ,culturele situatie van Kongo in de jaren na 1960.Er is met kennis van zaken geschreven over flora,fauna,natuur,dieren maar vooral de mensen in vaak uitzichtloze situaties die moesten zien te overleven. De eindeloze communicatiestoornissen tussen zendeling en bevolking.

De toegang tot de hemel wordt een mens verleend op basis van stom toeval. Als je geboren bent in Kongo kun je het schudden. De vader(de zendeling) die nauwelijks de oorlog heeft overleefd in Amerikaanse krijgsdienst voelt hoe genadeloos het oog van God voelt. Zijn vrouw troost hem:begrijp je dan niet dat God ons gadeslaat?God die geen heerschappij heeft kan een mens niet beschermen. Als ik door een dal van diepe duisternis ga,zou God bij mij zijn,en nu is Hij er niet. Het is altijd vervreemdend om bijbelteksten(zoals hier uit psalm 23) willekeurig toe te passen zonder oog te hebben voor de context waarin je verkeert. Gebeden worden als zinloos en dom ervaren. God als Goede Herder is zoek. Dat maakt het boek ook aangrijpend. Het is niet zo dat een zendeling een boodschap brengt. Hij wil de ander in zijn of haar cultuur ontmoeten. Beiden willen elkaar verstaan. Je bouwt dan samen een nest. Daarin kun je een ei deponeren. Het ei brengt leven voort. Dat verrast een ieder. Is God nou een toffe herder?In een overigens ook zeer goed boek”De berg van de ziel” van Crista Anbeek en Ada de Jong poneert een van de auteurs “Ik ben mijn herder”. God wordt er dus niet zo bijgehaald. Dat getuigt van eerlijkheid. Het raakt mij echter niet. Jezus is de goede herder omdat hij zijn leven inzet voor de zijnen. Zo wil God er zijn voor mensen:IMMANUEL. Dat geldt voor andere religies en culturen. Dat leidt tot andere woordkeuzes en begripsbepalingen. De Koreaanse theoloog Chung-Hyun.Kyung heeft gesteld dat de zendeling zich moet oefenen in religieuze solidariteit. In het IMMANUEL ziet zij een basis voor boeddhisme en christendom. God solidariseert zich met de lijdende. Zijn Geest zet aan tot de schreeuw van allen die neergedrukt en weggemaaid worden door koloniale en imperialistisch machten. De zendeling in het boek van Kingsolver wil dopen in de naam van de Vader voordat hij Zijn Schreeuw gehoord heeft uit de mond van de Kongolezen.

Alex Verburg schreef een prachtig boek over pater Jan van Kilsdonk die ons in 2008 ontviel. Voor ons ligt een biografie die een scherp licht werpt op pater van Kilsdonk die zich naam verwierf als studentenpastor. In het slot van zijn leven kwam ik in contact met van Kilsdonk met betrekking tot onze gemeenschappelijke vriend-collega Joseph Douce die in 1990 vermoord werd..

De diepste werkelijkheid in het leven van van Kilsdonk was zijn pastoraat. Hoewel van Kilsdonk en ik tot verschillende generaties behoren en een totaal verschillende levensloop hebben heb ik mij altijd met hem verwant gevoeld. In het pastoraat moet niet het moralisme overheersen. Luisteren,invoelen en je laten raken door de ander. Van Kilsdonk is conflicten niet uit de weg gegaan. Hij had behartenswaardige opvattingen over paus en kerk,homoseksualiteit,celibaat maar ook over de maagdelijke geboorte. Dit mythische gebeuren moet verstaan worden in samenhang met gelijksoortige gebeurtenissen. Deze geboorte moet volstrekt niet biologisch verstaan worden. De conflicten brachten hem in Rome waar zijn superieuren hem verhoorden. Er waren gelukkig altijd bondgenoten zoals bisschop Bekkers.In mijn kamer bewaar ik altijd nog een afbeelding van deze bisschop. Van zijn moeder leerde van Kilsdonk dat als we toch naar de bliksem gaan dan is het beter om met de gekruizigde Christus naar de bliksem te gaan dan zonder hem.

Zijn zorg voor homosexuelen en aidspatienten maakten hem beroemd en onvergetelijk. Over pastoraat heb ik veel gelezen maar wat van Kilsdonk opmerkt is opvallend en mij uit het hart gegrepen:verdriet wordt niet verwerkt. Je kunt de ellende niet de wereld uitpraten. Er is pijn die je je hele leven met je meedraagt.

Van Kilsdonk was in wezen een man die innigheid en vrede zocht,die vertroostende menselijke verhoudingen wilde vinden. Hierin voelde van Kilsdonk zich als een aangevochten mens,al;tijd omstreden.Op gelijksoortige wijze heb ik mijn pastoraat uitgeoefend onder druggebruikers,daklozen,illegalen en vluchtelingen. Het is ontroerend te merken hoe iemand als van Kilsdonk zich als pastor ontwikkelde.

Van Kilsdonk dacht liberaal over het celibaat.Hij had begrip voor collegas die daaruit stapten. Van Kilsdonk was zo invoelend dat hij deelde in de verliefdheid,liefde.,verdriet van anderen. Hij raakte zelf gewond omdat hij anderen gewond heeft zien worden.

Alex Verburg heeft ons en onschatbare dienst bewezen met dit boek.. Het is een eer op eigentijdse wijze te werken in de geest van van Kilsdonk

Mijn wijze en erudiete vriend Jean Paul Westgeest

Mijn wijze en erudiete vriend Jean Paul Westgeest maakte mij attent op het boek van Grossman over de slag bij Stalingrad. Met fascinatie heb ik dit boek gelezen . Ik sta stil bij enkele passages:

pagina 91 “ Maar tot wie kon je bidden en smeken in deze immense lege hemel,op deze genadeloze stoffige aarde “ Als de hemel leeg is en de aarde genadeloos valt er niets meer te bidden. Zo kan dit beleefd worden. Er is veel genadeloze nood onder mensen. De hemel zwijgt. De lege hemel doet pijn. Het zou kunnen zijn dat God de hemel heeft verlaten en participeert in de genadeloze nood van mensen. Het herinnert me aan een bevriende dokter van het ziekenhuis In Tentena. Ik lag onder zwaar politiek vuur,:was ongewenst verklaard en moest weg. Hij zei me toen:ik ga je dekken als er gevuurd wordt op je. Een beeldspraak waaruit warme solidariteit sprak. Ik was ontroerd. Op mijn bed staat nog een klein geschenk van hem. Ik vergeet het nooit meer. De hemel was toen leeg en de aarde ademde genadeloosheid. Maar in deze medemens ontmoete ik een moment God.

2. pagina 207-209 “De eerste helft van de 20e eeuw zal de geschiedenis ingaan als het tijdperk van de massale uitroeiing van hele lagen van de joodse bevolking op basis van theorieen over ras en samenleving. Een van de opmerkelijkste kenmerken van de menselijke natuur die in deze tijd aan het licht kwamen was volgzaamheid. Er was moed,verzet,opstand maar de massa was volgzaam. De terreur van totalitaire sociale systemen bleek in staat om op hele continenten de menselijke geest te verlammen. Ondergaat de menselijke natuur een wezenlijke verandering in de ketel van totalitaire terreur. ?Verliest de mens zijn aangeboren vrijheidsdrang.? Als het menselijke vrijheidsstreven blijft bestaan dan is de totalitaire staat tot mislukking gedoemd. De aangeboren vrijheidsdrang van de mens is onuitroeibaar “ Inderdaad zijn wij mensen volgzaam en laten de terreur over ons komen. Er heerst angst. Maar toch geschiedt er opstand. In Birkenau komen joden in verzet tegen de moord op hen. Ze slagen er in maar worden uiteindelijk allemaal uitgeroeid. Crematorium 4 wordt echter gesloten. Wij leven in een tijd dat marktwerking,bankencrisis en gebrek aan geld terreur uitoefenen. Ook hier is vaak sprake van volgzaamheid. Maar toch ontvlamt verzet. In mijn leven heb ik vaak gevochten tegen mijn volgzaamheid. Ik ben dwars gaan liggen en heb de terreur niet gepikt.

3. Pagina 291 “Maar de meest opmerkelijke onveranderlijke eigenschap van de steppe is dat deze voor alles en altijd-zomer en winter,bij het ochtendgloren,in lichte zomernachten en in donkere regennachten- van vrijheid spreekt. Wie zijn vrijheid heeft verloren wordt er door de steppe aan herinnerd “ De steppen in de Kaukasus en de berglandschappen als NAPOE in Indonesie hebben mij begenadigd met deze vrijheid. Heerlijk waren de overnachtigingen.In de steppen is mens ooit eens rechtop gaan lopen. Dat vergrootte zijn vrijheid.

4. Pagina 361 “Wat is vriendschap?Vriendschap kan allerlei vormen aannemen en allerlei invullingen krijgen maar er is een onwankelbaar uitgangspunt:: het geloof in de standvastigheid en de trouw van een vriend “ Op een vriend moet je kunnen rekenen. Ze zijn onmisbaar. Als ik aan mijn echte vrienden denk dan weet ik dat ik altijd bij hen terecht kon .Ze waren beschikbaar. Vrienden sterven.Je bewaart slechts herinneringen. Soms komen er nieuwe vrienden. Ik woon in een flat waar een oude man van 87 jaar met mij bevriend is .We zijn beiden niet gezond meer maar delen elkaars tekorten. Ik kan me de flat niet voorstellen zonder deze man. Als vriend kun je ook tegenvallen. Je laat misschien niets meer horen.

5. Pagina 369 “De lucht was zwaar en bedrukkend van de vijandigheid die er hing. Alles wat jarenlang in de schaduw had geleefd,zoals in bijna alle gezinnen-alles wat af en toe even wordt aangeroerd om dat meteen weer met liefde en vertrouwen bedekt te worden. -brak door en kwam aan de oppervlakte. Nu verspreidde het zich en vulde hun levens,alsof er tussen vader,moeder en dochter niets anders bestond dan onbegrip,achterdocht,wrok en verwijten. Had hun gedee lde lot dan alleen maar onenigheid en vervreemding voortgebracht ? “ Zo wordt het vaak ervaren. Het komt niet goed meer tussen mensen van het zelfde geslacht en dezelfde generatie. Aan familie bewaar ik grimmige herinneringen. Ik hoopte op beter maar die hoop werd neergeslagen. Onlangs hoorde ik via via dat een jongere zuster van mijn moeder was overleden. Afscheid werd niet genomen. Ook in ons gezin van mijn ouders en verwanten zijn onenigheid en vervreemding toegeslagen. Vasili Grossman leefde in een gecompliceerder samenleving dan wij.Maar toch lukt het ook ons niet vrede te stichten. Vijandigheid tussen verwanten is niet uitroeibaar.

6. Pagina 407 “De meeste mensen op aarde doen nooit een poging het goede te definieren. Wat is het goede?Goed voor wie?Goed van wie?Bestaat er een al;gemeen concept van het goede,toepasbaar op alle mensen,alle volkeren,alle levensomstandigheden? “ Ik heb geleerd het goede religieus te verstaan. Ik wil uitvinden wat God goed vindt. In dat goede is geen plaats voor respectloosheid,wraak,zelfzucht, haat etc. Altijd aan God meer gehoorzaam dan an de mens. Wat mensen goed vinden klopt niet altijd met wat God goed vindt. Wat mensen allemaal goed vinden zal me een rot zorg zijn. Zolang mensen creperen,honger lijden,gebukt gaan onder armoede en ziek zijn zullen we het goede moeten vertalen in beleid en maatregelen. Toch kan ik mij vergissen. Wat goed is voor mij kan kwaad zijn voor de ander. Ik respecteer de overheid niet als deze onmenselijk beleid ontwerpt. Ik zal dan burgerlijk ongehoorzaam zijn. Ik weet ook nooit in hoeverre mijn eigen belang is doorberekend in mijn keuze voor het goede. Uiteindelijk moet ik zelf uitvinden wat God goed vindt.Zeker weet ik dat nooit.

7. Pagina 446 “De mens begrijpt niet dat de door hem gebouwde steden geen vanzelfsprekend deel van de natuur zijn,De mens mag zijn geweren,spades en bezems niet neerleggen als hij zij n cultuur wil verdedigen tegen wolven, sneeuwstormen en onkruid. “ Tijdens een tocht door jungle stuitte ik op menselijke nederzettingen. Nu totaal overwoekerd door oerwoiud. Zo aanschouwde ik eens een irrigatiewerk dat totaal van water was verstoken omdat de rivier bij een banjir een andere loop had gekozen. Een stad is een menselijke keuze waaraan konsekwenties zijn verbonden. Alles wat we bouwen en construeren moet beschermd,onderhouden en leefbaar worden gehouden.

8. Pagina 490 “Zeg me waarvan je de joden beschuldigt en ik zeg je waaraan je zelf schuldig bent,Antisemitisme is een uitdrukking van het gebrek aan bewustzijn van de massa’s die niet in staat zijn de oorzaken van hun eigen nood en ellende te doorzien “ Ik vroeg me af wat toch de haat van de mensen was die zich schuldig maakten aan progoms tegen Chinezen?Afgunst over hun rijkdom en management.Je bent dan zelf niet in staat om je zaakjes goed te organiseren. Antisesemititische uitbarstingen kunnen herleidbaar zijn tot onbegrip,tot een volstrekt ongenuanceerd oordeel over de lotgevallen van de ander.De ander gaat het door jou geprojecteerde kwaad symboliseren.Je moet altijd relativeren en niet in de val;kuil van verabsolutering terecht komen. Wat is dat Marokkaans tuig, hooligangedrag,corrumperendegedragingen?Waar komt dat vandaan?Wat is mijn eigen aandeel in dat gebeuren?Mijn opstelling,mijn keuzes,mijn beleid kunnen verwerpelijk zigeunergedrag produceren. Met het tuig van de straat ben ik verbonden. Distantie kan een bron van kwaad worden.

9. Pagina 551 “De dood. Hij was amicaal en vertrouwd geworden,hij kwam zonder plichtplegingen bij de mensen langs. De dood deed zijn dagelijks werk en overviel de een na de ander. In vernietigingskampen wordt de dood georganiseerd tot moord. Mensen worden vergast. Het wordt donker in hun ogen. ,de hersenen raken levenloos en blind.Een mens bestaat niet meer “ Medici bestrijden de willekeur van de dood.In terreur en oorlog wordt dood georganiseerd. Ik bezoek mijn kleinkind in een kinderziekenhuis. Het kind ligt aan sonde voeding. Het is ziek.De dood waart rond. Ze kan nog lachen. Er is nog hoop.. Dood is ons einde. Sommige ziekten luiden de dood in:verlammingsziekten en altzheimer.Ik ben er niet tegen opgewassen. Berichten over dood verstommen nooit. Zovele malen heb ik gestaan bij kuilen waarin de kist daalde. Ik moest altijd een woord van hoop spreken. Je leeft ook al ben je gestorven. Dood maakt moedeloos

10. Pagina 564 “Wie sterft steekt over van de werld van de vrijheid naar het rijk van de slavernij. Het leven is vrijheid en sterven is een geleidelijke vernietiging van de vrijheid:eerst verzwakt het bewustzijn dan dooft het uit. “ In het sterven dooft de mens uit. Het universum wijkt. Er is geen besef meer. Ik denk altijd dat ik dan in Gods hand rust. Is er besef dat de dood te bovengsaat?Ik weet het niet. Ik wil wel gevoelig zijn voor wat me te boven gaat of buiten mij omgaat. Ik heb God gevonden in dit leven.Ik kan mij voornemen dat God zich in mijn dood over mij ontfermt.,ik kan hier eindeloos over piekeren. Stalingrad was een verschrikking van dood:bevroren doden in de sneeuw,uiteengerijte lichaamen,geroosterde lichamen,kapot geschoten lichamen etc. Duitsers en Russen die een oorlog uitvechten die in het hoofd van meneer Hitler is geboren.

11.Pagina 704 “Maar de mens zal niet stoppen als hij de gelijke van God is geworden Hij zal zich aan de taken zetten waar God niet tegen opgewassen was. Hij zal contacten leggen met verstandelijke wezens van het hoogste nivo in het universum,wezens uit een andere ruimte en een andere tijd “ Speculeren over menselijk leven elders in het heelal. De joodse God beschouwt de mens als medeschepper. De mens bij na goddelijk. Het is ongelooflijk wat een mens kan bedenken en presteren. Aan competitie met God denk ik niet. God bedenkt mij,ik bedenk ook weer van alles maar daardoor word ik zelf geen schepper van alles. Ikdoe mee. God gunt me inzicht in zijn bedenkselen. God vindt het leuk om samen met de mensen te zijn. Hij hoopt op cooperatie. We zijn ontvankelijk voor wat het universum voor ons in petto heeft. We leren berekeningen en verrassingen. Wij zijn ons brein waamee we denken,handelen en geloven. Ik laat me niet gek maken. Ik wil niet praten over wat mij van buitenaf wordt opgelegd. Ik wil ontvankelijk zijn voor wat in me omgaat.

“Pedofielen laten we nu hulpeloos achter. De samenleving mietert hen in de afgrond.” Dat schrijft de Rotterdamse dominee Hans Visser in een boekje over pedofilie dat maandag verscheen. Visser vindt dat pedofilie uit de taboesfeer gehaald moet worden. In zestig pagina’s zet de dominee zijn standpunt over seks met kinderen uiteen, aangevuld met vakliteratuur over het onderwerp. ,,Om nog één keer verantwoording af te leggen over mijn minst populaire werk”, zei Visser maandag. De dominee is per 1 april officieel met pensioen, hoewel hij nog actief blijft voor de Pauluskerk totdat een opvolger is gevonden.

Het boek is niet in de boekhandel verkrijgbaar, maar wel via onderstaande link te bestellen.
Boek bestellen

Biografische schets van de predikant (1942) die landelijke bekendheid verwierf door zijn hulp aan verslaafden, daklozen, uitgeprocedeerde asielzoekers en anderen.

Tot een van de bekendste predikanten in ons land mag zeker gerekend worden ds. Hans Visser, verbonden aan de Pauluskerk te Rotterdam. Hij heeft zich daar het lot aangetrokken van de drugsverslaafden en probeert hen op te vangen en enigszins een ‘onderkomen’ te bieden. Met zijn standpunten, bijvoorbeeld over vrije verstrekking van heroïne en over een veilig klimaat voor pedofielen, roept hij niet alleen instemming, maar ook (felle) afkeuring op, soms ook van kerkelijke zijde. Over wat hem inspireert en de kracht geeft om het vol te houden, schreef hij (op verzoek) een boeiend boek. Daarin speelt voor hem de bijbelse figuur van Simson een belangrijke rol. Het boek leest prettig en geeft vanuit een persoonlijke invalshoek ook een boeiend overzicht van de afgelopen vijftig jaar. Het is boeiend om kennis te nemen van het leven van een tegendraadse dominee! – Drs. R.S.E. Vissinga

Een heel mooi uitgegeven boekje met 46 etsen van Rembrandt betreffende Jezus. Geordend volgens diens levensloop zijn ze bij elkaar geplaatst, rechts steeds een ets, links titel, jaar en techniek. Vooraf schrijft ds. Visser, bekend om zijn hulp aan drugsverslaafden in Rotterdam, over Jezus’ betekenis. Jezus was een mens die liet zien wie God is en die daarom zoon van God heet. Het ging hem vooral om mensen die niets waard leken, om randfiguren. Hij huilde om wie geen vreugde kenden. Een stralenkrans had hij zeker niet. Net als wij hield hij van het leven. Ter dood veroordeeld zag hij zijn levensverwachting en -taak in duigen vallen. Zijn betekenis ligt in de gedachte van de opstanding. Deze relativeert de dood: het leven is sterker. Voor God is elk mens van waarde: achter ieder van ons staat een engel. Rembrandt pakt het motief van het licht op. Hij contrasteert het, bijvoorbeeld in zijn verbeelding van de kerstnacht, met het duister dat op aarde heerst. De tekst is gedrukt in twee kolommen. Het boekje bevat veel wit, goed gedoseerd, dat bijdraagt tot de sierlijkheid. Duidelijke druk. Geen rugtitel. – Drs. J. Kleisen

In een zestal bijdragen wordt de stelling verdedigd dat niet elke vorm van pedofilie misbruik van kinderen is en dat een dergelijk contact ook positief kan zijn voor een kind. Het boek kwam uit onder redactie van ds. Hans Visser (van de Pauluskerk in Rotterdam), die er in de inleiding voor pleit de huidige stigmatisering en criminalisering van pedofielen tegen te gaan. In artikelen van verschillende aard worden vervolgens vooral de schadelijke gevolgen voor kinderen van pedofiele contacten ter discussie gesteld. Jan Wauben doet dat in een warrig, onleesbaar en veel te lang artikel. Ferguson en Goslinga komen tot hun conclusies op basis van analyse van onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van seksueel contact met een volwassene. In het laatste artikel beschrijft een pedofiele man zijn contacten met kinderen (jongens) en benadrukt het vrijwillige karakter ervan. De kwaliteit van de artikelen is slecht: niet to the point, ze lijken bij elkaar gegraaid, laten belangrijke vragen onbeantwoord en zijn slecht geschreven. Dat is jammer, want de stellingname van de schrijvers gaat in tegen de heersende mening en de discussie die ze willen voeren, is het waard om gevoerd te worden. – Drs H. Kok.